1.7. ŠTA TREBA ZNATI PRILIKOM IZGRADNJE ŠARANSKIH RIBNJAKA

Prilikom izgradnje ribnjaka bez obzira na veličinu i namenu (mini, ukrasni, tovni ribnjaci, visoko-intenzivni ribnjaci, ribolovni reviri), treba povesti računa o mnogim faktorima, da investicija ne bi postala promašena investicija. Pre svega treba obratiti pažnju na lokaciju. Šaranski ribnjaci se mogu podići na različitim vodonepropusnim i slabopropusnim terenima. Široke su varijante mogućnosti (razne poljoprivredne površine, pašnjaci, zemljišta lošeg kvaliteta, slatine, zamočvarene livade i sl.). Kod izbora lokacije veoma je važno da potencijalni ribnjak bude što bliži izvoru vodosnabdevanja (reka, kanal,…), kako bi se smanjili troškovi izgradnje dovodnih kanala.

Kod konfiguracije terena, idealan je ravan teren sa blagim padom prema izlazu, ispustu vode. Ukoliko teren nije ravan, javljaju se depresije, te treba izvršiti nivelaciju dna. Postojanje zaostalih depresija prilikom pražnjenja ribnjaka je vrlo loša pojava (zaostaje riba, slabo sprovođenje dezinfekcije dna ribnjaka i sl.). U zavisnosti od mesta izgradnje, imamo sledeće vrste ribnjaka. Ribnjaci koji su nastali pregrađivanjem vodotokova (potoci, rečice) sa prelivnom branom. Prednost je jeftina izgradnja, a mana mogućnost bujičnih poplava. Ribnjaci sa uzdužnim nasipom. Gornja strana im je omeđena prirodnim uzvišenjem, a donja strana nasipom. Dovod vode se vrši podizanjem brane uzvodno, čime se omogućava gravitaciono punjenje ribnjaka vodom, a takođe je i ispuštanje vode gravitaciono. Ribnjaci okruženi nasipom. Grade se na ravničarskim terenima. Vodom se pune korišćenjem crpnih pumpi, a prazne se gravitaciono. Predstavljaju jednu od najboljih varijanti. Ribnjaci na zabarenim terenima i iskopinama. Nastaju korišćenjem već postojećih vodenih površina. Predstavljaju najlošiju varijantu ribnjaka. Ne postoji mogućnost isušivanja ribnjaka, dezinfekcije i mineralizacije dna ribnjaka, što je uslov za kvalitetnu proizvodnju.

Nadalje, veličina budućeg ribnjaka zavisi pre svega od raspoložive površine; raspoložive vode i finansijskih mogućnosti. Toplovodni ribnjaci se mogu snabdevati vodom iz potoka, reka i kanala, stajaćih voda (jezera, bare i sl.), kao i iz bunara. Potrebna količina vode za punjenje šaranskog ribnjaka obuhvata količinu vode potrebnu za osnovno punjenje i količinu vode za zasićenje zemljišta. Količina vode potrebna za zasićenje zemljišta, zavisi od vodnog kapaciteta zemljišta i debljine sloja zemljišta koji treba zasititi vodom. Obično ova količina iznosi 25-50% od zapremine za osnovno punjenje vodom. Potrebna količina za dopunjavanje ribnjaka tokom proizvodnje zavisi od više činilaca (intenziteta proizvodnje, te od intenziteta propuštanja vode kroz tlo i nasipe). Dovodna voda za ribnjak treba da je I ili II klase. Ipak, poželjnija je voda II klase, jer je bogatija organskom materijom i omogućava bolju produkciju u ribnjaku.

Pre izgradnje ribnjaka neophodno je obaviti istražne radove (ispitivanje kvaliteta vode za vodosnabdevanje, te ispitivanje pedološkog sastava, propoustljivosti i konfiguracije terena). Istraživanje pedološkog sastava i propoustljivosti terena se obavlja uzimanjem pedoloških uzoraka. Vodonepropusni sloj treba da je na dubini 1,5-2 m, sa debljinom 1-2 m. Ova istraživanja vrše stručnjaci-pedolozi. Ova ispitivanja čine neznatni deo troškova u ukupnoj investiciji, a garantuju sigurnost ulaganja sredstava.

Pre nego se krene u izgradnju, potrebno je izvršiti čitav niz pripremnih radova. Prvo, izbor lokacije za ribnjak; Drugo, istražni radovi o ispunjenosti prirodnih uslova; Zatim izradu idejnog projekta; Zatim rešavanje imovinsko-pravnih odnosa; Ukoliko se lokacija vodi kao obradivo poljoprivredno zemljište, mora se tražiti saglasnost Ministarstva poljoprivrede za izgradnju ribnjaka na obradivom poljoprivrednom zemljištu; Ukoliko se lokacija vodi kao pašnjak, traži se saglasnost od nadležne opštine za izgradnju ribnjaka na pašnjaku; Upućivanje zahteva (zajedno sa rezultatima istražnih radova) RHMZ RS za dobijanje mišljenja u postupku projektovanja ribnjaka; Upućivanje zahteva nadležnoj radnoj jedinici VPC JVP za dobijanje uslova za projektovanje ribnjaka;

Ukoliko preko lokacije prolazi put, pruga, gasovod, električni vod i sl. potrebno je nadležnoj instituciji uputiti zahtev za prethodnu saglasnost za izgradnju ribnjaka; Ukoliko lokaciju naseljava neka ugrožena biljna ili životinjska vrsta, potrebno je podneti zahtev za dobijanje uslova od Zavoda za zaštitu prirode Republike Srbije; Zatim, treba obezbediti urbanističku dokumentaciju (uslovi i dozvole); Posle toga se pristupa izradi glavnog projekta. Tu spada izrada hidrograđevinskog projekta i projekta građevinskih objekata, projekat crpne stanice, ako se planira, zatim projekat izrade visokonaponskog voda za crpnu stanicu i tehnološki projekat. Na kraju se vrši kontrola urađenog projekta; Zatim se upućuje zahtev JVP-u (zajedno sa primerkom glavnog projekta) za dobijanje saglasnosti na urađen projekat; Zatim treba obezbediti građevinsku dozvolu od nadležne opštine, ako je površina manja od 50 ha. Ako je ribnjak veći od 50 ha, dozvolu izdaje Republika i Pokrajina; Zatim treba obezbediti vodoprivrednu dozvolu od JVP;

Nakon toga se pristupa izgradnji ribnjaka (koji treba da bude u skladu sa Zakonom o izgradnji objekata); Nakon izgradnje, upućuje se zahtev Ministarstvu poljoprivrede za dobijanje rešenja o ispunjenost uslova u pogledu tehničke opremljenosti i drugih uslova; Zatim treba obezbediti upotrebnu dozvolu od strane nadležnog organa Opštine; Nakon toga možemo pristupiti zasnivaju proizvodnje.

 

Hidrograđevinski objekti na ribnjacima

Pravilno projektovani i izgrađeni ribnjaci sadrže sledeće hidrograđevinske i građevinske objekte. Vodozahvat se pravi sa ili bez crpnih uređaja. Ukoliko je vodozahvat iznad kote ribnjaka, voda se upušta gravitacijski. Ukoliko je kota vodozahvata ispod ribnjaka, neophodno je izvršiti ugradnju pumpi za upumpavanje vode. Dovodni kanal služi za napajanje ribnjaka. Može biti otvoren ili zatvoren (cevi). Na početku dovodnoj kanala obavezno treba ugraditi rešetku, kao i peskolov, gde je to moguće, kako bi se sprečilo dospeće prljavštine i divlje ribe u ribnjak. Napojni kanali razvode vodu od dovodnog kanala do pojedinačnih ribnjačkih objekata za gajenje ribe; Nasipi su građevinski objekti koji okružuju ribnjake (obod i nasipi) i odvajaju jedan ribnjački objekat od drugog (pregradni nasipi). Grlenjaci su građevine od armiranog betona ili od tvrdog drveta (za manje ribnjake), sa postavljenom cevi na dnu za odvod ili dovod vode; Unutrašnja drenažna mreža se gradi u samim ribnjačkim objektima, radi njihovog potpunog pražnjenja i sprečavanja zaostajanja vode u depresijama; Odvodni kanal služi za prihvatanje ispuštene vode iz ribnjačkih objekata; Odvodni kanal može se projektovati da služi i za izlov, čak i skladištenje i zimovanje ribe; Zgrada mrestilišta služi za kontrolisani-veštački mrest (ukoliko se ovakav mrest sprovodi na ribnjaku); Magacin služi za držanje hrane za ribe, veštačkog đubriva i kreča, alata, pribora i sl. Pored magacina mogu se podići i nastrešnice za čuvanje mreža, ribarskih alata i plovnih objekata; Na većim ribnjacima grade se i manji objekti za smeštaj radnika ili čuvara. U upravnoj zgradi nalaze se kancelarije, sanitarni čvor, kuhinja ili kantina za zaposlene i prostorije za boravak radnika. U sklopu ribnjaka postoji i unutrašnja putna mreža za transport hrane, ribe, radnika, đubriva, opreme, alata i sl.

Proizvodni objekti šaranskih ribnjaka

Predgrejači služe za grejanje hladne dovodne vode u mrestilište. Obično su oko 3 puta veće zapremine od zapremine objekta za mrest i dubine oko 1 m. Otvoreni mrestilišni objekti se koriste za mrest toplovodnih riba, kada se na ribnjaku ne sprovodi kontrolisani, veštački mrest u zgradama mrestilišta. Rastilišta su objekti u kojima se gaji tek izvaljena mlađ do 1 mesec starosti. Površine su do 2 ha, dubine do 1 m. Rastilišta treba da imaju zaštitu na dovodu od ulaska prljavštine i divlje ribe. Mladičnjaci su objekti za gajenje mlađi starosti od 1 meseca do jedne ili dve godine starosti. Površina im je do 30 ha, dubine do 2 m. Zimovnici su ribarski objekti namenjeni za prezimljavanje raznih kategorija ribe (mlađ, predkonzuma i konzum do prodaje). Veličine su do 1 ha i dubine do 2,2 m. Dovodna voda treba da je dobrog kvaliteta, bez organske materije i bogata kiseonikom. Zimovnici treba da su suvi, kada se ne koriste. Tovilišta su ribarski objekti koji služe za gajenje krupnije mlađi, predkonzuma i konzumne ribe. Površine im idu od 1 ha do nekoliko 100 ha. Najoptimalnije površine su od 10 do 50 ha, dubine do 2,2 m. Matičnjaci su objekti u kojima se drže matice u toku godine, dok ne dođe sezona mesta. Veličina zavisi od broja matica koje se gaje.

Za više informacija i saveta o ovoj proizvodnji, kontaktirajte nas na e-mail: ribarstvo.info@yahoo.com