1.2. POLUINTENZIVNI ŠARANSKI RIBNJACI

Poluintenzivni uzgoj ribe je najčešći vid šaranske proizvodnje na našim prostorima i u regionu. Koncepcija gajenja se zasniva na iskorišćenju prirodne biomase ribnjačkog jezera (proteinska komponenta) i dodavanjem dopunske hrane – razne žitarice (ugljenohidratna, energetska komponenta).

Postavlja se pitanje zašto je ovaj tip proizvodnje tako raširen. Pre svega postoji dugogodišnje, generacijsko iskustvo i tradicija proizvodnje, postoji veliki broj iskusnih radnika i stručnjaka koji dobro poznaju ovaj vid proizvodnje. Ovako proizveden šaran je zdrav i ukusan i postoje velike šanse da se organizuje sertifikovana organska proizvodnja. Postoje i velike potencijalne površine zemljišta za izgradnju ovakvih ribnjaka. Ovi ribnjaci ne zahtevaju zemljište I ili II klase za započinjanje proizvodnje, već su dovoljna mnogo lošija zemljišta, koja se ne mogu iskoristiti za neki drugi vid poljoprivrede. Zatim, ovo je relativno jeftin tip proizvodnje, ne mora se davati skupa, granulisana hrana, već su dovoljne razne žitarice i to lošije klase, kao na primer lomljeno zrno i slično. Ali istovremeno, ne sme se davati plesnivo, buđavo žito, kao i semensko žito (koje je tretirano raznim zaštitnim hemikalijama). Ribnjaci mogu da organizuju proizvodnju žitarica na sopstvenim njivama i skladište za narednu sezonu. Kod pravilnog nasađivanja ribom, moguća je i solidna proizvodnja pratećih vrsta riba kao što su amur, štuka, som, tolstolobik ili smuđ.

Ovaj vid proizvodnje je moguć i na malim površinama (od 1 do 10 ha), ali takva proizvodnja nije ekonomski profitabilna, jer ne može da proizvede dovoljne količine ribe, tako da u većini slučajeva predstavlja samo dopunski izvor prihoda. Na površinama od 10 do 50 ha, ovaj vid proizvodnje može da ima status dopunske proizvodnje, ako se riba hrani slabijim intenzitetom i ne postižu prinosi preko 1 t ribe godišnje/ha (riba je više okrenuta prirodnim izvorima hrane). Međutim, ako se riba hrani dovoljnim količinama žitarica i dopunskom granulisanom hranom (npr. smeša pola-pola), onda se postižu biomase preko 2-2,5 t/ha i ribnjak može da postane primarni izvor prihoda za vlasnika. Na još većim površinama, tj. preko 50 ha, ribnjak je definitivno ekonomičan i može da predstavlja primarni izvor prihoda za vlasnika, uz koje mogu da se razviju sporedne delatnosti kao dopunski izvori prihoda (lovni i ribolovni turizam, safari, restorani, moteli, prerada ribe i slično).

Poluintenzivni šaranski ribnjak da bi pravilno funkcionisao mora imati sve elemente koji su neophodni za funkcionisanje. Tu spadaju dovodni kanali za vodu sa podesivim protokom vode, regulisani upust vode, vodonepropusni bazen okružen nasipima, te ispust vode. Posle završetka sezone tova, ribnjak se prazni, riba se izlovljava, te nakon toga dno ribnjaka mora da se zasuši. U kasnu jesen, dok je dno još vlažno, vrši se posipanje krečom radi dezinfekcije i kalcifikacije dna. Nakon zime i izmrzavanja, u rano proleće može se dno ponovo posuti krečom i istanjirati. U proleće, kad dođe vreme, ribnjak se lagano puni vodom. U tom periodu, vrši se đubrenje ako je toplo vreme i voda zagrejana. Nakon toga vrši se nasađivanje ribom u željenoj količini koja zavisi od načina proizvodnje, želje proizvođača, količine prirodne hrane koju jezero može da pruži i količine i tipa hrane koju možemo da obezbedimo. Takođe, bitan je i kvalitet vode koji se postiže u toku proizvodne sezone.

Okvirno, to je oko 500-700 glava predkonzumne ribe po ha. U slučaju da želimo da inteziviramo proizvodnju po jedinici površine, a time i ukupnu produkciju ribnjaka, neophodno je obezbediti stalan ili povremeni dotok kvalitetne vode, koja bi trebala da je bogata sa kiseonikom i da nije opterećena otpadnim materijama.

Isto tako, nije loše imati aeracione uređaje, otprilike bar jedan na 2-3 ha. Ishrana bi trebala da više preteže u korist peletirane hrane, pogotovo kada prođe period biološkog vrhunca zooplanktona, negde oko kraja juna i početkom jula. Može se davati ⅔ peleta i ⅓ žitarica ili pola-pola, zavisno od novčanih mogućnosti, ali nikako davati samo žitarice. Nasađuje se oko 1000 do 1200 glava predkonzumne ribe po ha. Na kraju sezone postiže se riblja biomasa od preko 2, pa do 3-3,5 t po ha. Kao što vidimo, poluintenzivna proizvodnja može da varira od nisko poluintenzivne pa do visoko-poluintenzivne proizvodnje, što je uvod u intenzivnu proizvodnju, a što sve zavisi od finansijskih mogućnosti, biološkog kapaciteta ribnjaka, kvaliteta ishrane, broja nasađenih glava, obučenosti radnika i stručnjaka da isprate ovakav tip proizvodnje od početka i kraja, te prodajne cene ribe na tržištu. Ako prodaja ribe ide lošije i pada joj cena, naravno da proizvođač neće jurišati sa proizvednom količinom ribe, kao i obratno.

Međutim, jedini problem kod planiranja proizvodnje na osnovu cene ribe na tržištu je taj što se plan mora praviti dugoročno, odnosno najkasnije u proleće, kad se vrši nasad predkonzuma, za jesen, kad počinje ozbiljnija prodaja, a mi ne možemo da znamo kretanje cena u zimskom prodajnom period, već samo da pretpostavimo. Drugi veliki problem može biti kratak, zbijen period prodaje, od početka decembra do prve dekade u januaru. Većina ribnjaka teži da proda ribu u tom periodu i time se reši najvećeg dela ribe. Istina, takav obim prodaje može da se realizuje u tom periodu, ali pošto svi to žele, to može da utiče negativno na prodajnu cenu ribe (sezonski degradira) na tržištu i da drastično snizi godišnju zaradu ribnjaka.

Može da se desi situacija da ribnjak čitavu proizvodnu sezonu tehnološki odradi odlično, da proizvede zadovoljavajuće količine ribe i da na kraju proda ribu po lošoj ceni za proizvođača, jer tržište tako diktira i ostane bez zarade. Obratno, može da se dogodi da se proizvedu manje količine ribe u odnosu na postavljen plan (nedostatak mlađi za nasad, kišna godina, nedostatak hrane, bolesti koje desetkuju ribu, itd.), ali da cena ribe na kraju godine bude povoljna za proizvođača i da se na kraju ostvari bolja dobit nego u prvoj varijanti. Ali sve su to situacije na koje proizvođač mora računati i biti spreman. 

Za više informacija i saveta o ovoj proizvodnji, kontaktirajte nas na e-mail: ribarstvo.info@yahoo.com